Trung KiênBộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam vừa công bố kế hoạch xây dựng 1.000 phòng thực hành trí tuệ nhân tạo tại các trường công lập trên toàn quốc trước cuối năm 2027, với tổng mức đầu tư 2 nghìn tỷ đồng — tương đương khoảng 78 triệu USD. Đây là một trong những chương trình AI giáo dục quy mô lớn nhất mà Việt Nam từng triển khai, theo thông tin từ Reuters.
Chương trình “AI for students 2025–2027” là gì?
Sáng kiến mang tên “AI for Students 2025–2027” được đồng tài trợ bởi Chính phủ Việt Nam và một loạt đối tác công nghệ trong và ngoài nước. Phía doanh nghiệp trong nước gồm VNG Corporation, Viettel Group và FPT Software. Hai tổ chức quốc tế tham gia là Google.org và Microsoft.
Mỗi phòng lab sẽ được trang bị 30 máy trạm hiệu năng cao, môi trường lập trình, công cụ huấn luyện mô hình AI, cùng bộ kit robot. Đối tượng học sinh hướng đến là từ 11 đến 17 tuổi — tức bậc THCS và THPT. Không phải thiết bị trưng bày, mà là hạ tầng thực chiến.
Theo Reuters, 250 phòng lab đầu tiên được đặt mục tiêu hoàn thành vào tháng 12 năm 2026, ưu tiên các trường tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng và các tỉnh thành trọng điểm. Các địa phương còn lại sẽ được bổ sung trong giai đoạn tiếp theo cho đến hết năm 2027.
Vì sao lại triển khai ngay bây giờ?
Thứ trưởng Hoàng Minh Sơn phát biểu tại hội nghị giáo dục công nghệ ở Hà Nội: “Việt Nam cam kết chuẩn bị cho thế hệ tiếp theo trong nền kinh tế được dẫn dắt bởi AI.” Ông dẫn phân tích nội bộ cho thấy đến năm 2030, khoảng 40% việc làm tại Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng đáng kể bởi tự động hóa.
Con số 40% đó không phải để hù dọa. Đây là lý do được nêu chính thức để giải thích sự cấp bách của chương trình. Nếu dự báo này chính xác, thế hệ học sinh đang học cấp 2 hôm nay sẽ gia nhập thị trường lao động vào thời điểm chuyển dịch đó diễn ra mạnh nhất.
Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn nói thêm: “Chúng tôi dự đoán nhóm học sinh đầu tiên trải qua chương trình giảng dạy tại phòng lab AI sẽ sẵn sàng làm việc cho các vị trí trong lĩnh vực công nghệ mà năm trước chưa tồn tại.” Ông cũng dẫn số liệu rằng doanh thu xuất khẩu công nghệ của Việt Nam hiện đạt 62 tỷ USD mỗi năm — và chương trình này nhắm đến việc đảm bảo nguồn nhân lực để duy trì đà tăng trưởng đó.
Kết quả thí điểm: những con số cần nhìn thẳng
Trước khi triển khai đại trà, Bộ Giáo dục đã chạy thí điểm năm 2025 tại 45 trường ở Hà Nội và TP.HCM. Kết quả được công bố: học sinh hoàn thành chương trình AI đạt điểm giải quyết vấn đề toán học cao hơn 25% và cải thiện 31% trong các bài kiểm tra tư duy logic, so với nhóm đối chứng không tham gia.
Đây là số liệu đáng chú ý, tuy nhiên, cần lưu ý rằng kết quả thí điểm ở 45 trường — phần lớn tại hai thành phố lớn với cơ sở hạ tầng tốt — chưa chắc phản ánh đầy đủ những gì sẽ xảy ra khi nhân rộng ra toàn quốc, bao gồm cả các tỉnh vùng sâu vùng xa có điều kiện khác biệt. Đây là thực tế mà chương trình sẽ phải đối mặt ở giai đoạn sau.
Dù vậy, dữ liệu thí điểm vẫn là cơ sở tích cực để đưa ra quyết định đầu tư. Câu hỏi là liệu mô hình có giữ nguyên hiệu quả khi quy mô tăng gấp hơn 20 lần hay không.
Nội dung học sinh sẽ được học
Chương trình giảng dạy bao gồm lập trình Python, nền tảng học máy, cơ bản về thị giác máy tính và robotics. Toàn bộ được điều chỉnh theo chuẩn giáo dục trung học của Việt Nam — tức không phải nhập nguyên xi chương trình nước ngoài mà áp dụng thẳng.
Học sinh xuất sắc sẽ nhận học bổng tham dự các cuộc thi AI quốc tế, trong đó có International Science and Engineering Fair (ISEF). Đây có thể là cánh cửa để các em tiếp cận cộng đồng nghiên cứu toàn cầu ngay từ bậc phổ thông — nếu chương trình triển khai đúng kế hoạch.
Vai trò của google.org, Microsoft và các đối tác
Google.org cam kết 5 triệu USD để đào tạo 10.000 giáo viên Việt Nam về phương pháp sư phạm AI trong vòng ba năm. Đây là phần quan trọng không kém phần cứng: máy móc tốt mà giáo viên không được đào tạo bài bản thì hiệu quả sẽ giảm đáng kể.
Đối tác thực hiện đào tạo giáo viên là Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội và Đại học Công nghệ TP.HCM. Hai trường này cũng chịu trách nhiệm phát triển tài liệu giảng dạy bằng tiếng Việt — một yếu tố then chốt để chương trình tiếp cận được học sinh và giáo viên trên diện rộng, không chỉ ở những nơi có trình độ tiếng Anh tốt.
Microsoft tham gia với tư cách đối tác công nghệ, tuy nhiên theo thông tin từ Reuters, chi tiết cụ thể về cam kết tài chính hoặc phạm vi đóng góp của Microsoft chưa được công bố rõ ràng. VNG, Viettel và FPT Software đóng vai trò đồng tài trợ từ phía doanh nghiệp nội địa, nhưng cơ cấu phân bổ ngân sách cụ thể giữa các bên cũng chưa được tiết lộ.
Bức tranh lớn hơn: đặt cược vào nguồn nhân lực công nghệ
Con số 78 triệu USD nghe lớn, nhưng so với doanh thu xuất khẩu công nghệ 62 tỷ USD mỗi năm mà Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn đề cập, thì đây là một khoản đầu tư tương đối nhỏ — chưa đến 0,2% doanh thu hằng năm của ngành. Về mặt logic, nếu chương trình thực sự giúp duy trì và tăng cường lực lượng lao động công nghệ, thì tỷ suất hoàn vốn tiềm năng là rất cao. Việt Nam không phải quốc gia châu Á Á duy nhất đầu tư mạnh vào AI giáo dục ở bậc phổ thông, tuy nhiên, quy mô 1.000 phòng lab trong vòng hai năm là một cam kết triển khai thực tế đáng ghi nhận, không chỉ dừng ở tuyên bố chiến lược. Tốc độ và khả năng đồng bộ hóa chất lượng giữa các địa phương sẽ là phép thử thực sự.
Thách thức không nhỏ. Đào tạo 10.000 giáo viên trong ba năm, xây dựng 1.000 phòng lab với đầy đủ thiết bị, phát triển tài liệu chuẩn hóa cho nhiều vùng địa lý khác nhau — mỗi việc riêng lẻ đã đòi hỏi năng lực thực thi cao. Làm cả ba cùng lúc là bài toán hậu cần phức tạp mà chương trình sẽ phải chứng minh bằng kết quả thực tế, không phải bằng số liệu thí điểm từ hai thành phố lớn.
Dù vậy, hướng đi là rõ ràng. Việt Nam đang đặt cược rằng đầu tư sớm vào năng lực AI cho học sinh phổ thông sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn cho lực lượng lao động công nghệ trong nước — một hướng đi mà nhiều nền kinh tế đang phát triển tại châu Á cũng đang cân nhắc, nhưng chưa nhiều nơi cam kết ở quy mô và tiến độ tương tự.
Chương trình “AI for students 2025–2027” do ai tài trợ?
Theo Reuters, chương trình được đồng tài trợ bởi Chính phủ Việt Nam và các đối tác công nghệ gồm VNG Corporation, Viettel Group, FPT Software ở trong nước, cùng Google.org và Microsoft từ phía quốc tế. Tổng mức đầu tư là 2 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 78 triệu USD.
Học sinh sẽ học gì trong các phòng lab AI này?
Chương trình bao gồm lập trình Python, học máy cơ bản, thị giác máy tính và robotics, được điều chỉnh theo chuẩn giáo dục trung học Việt Nam dành cho học sinh từ 11 đến 17 tuổi. Tài liệu giảng dạy bằng tiếng Việt đang được phát triển bởi Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội và Đại học Công nghệ TP.HCM, với sự hỗ trợ từ Google.org.
Kết quả thí điểm năm 2025 cho thấy điều gì?
Thí điểm tại 45 trường ở Hà Nội và TP.HCM cho thấy học sinh tham gia chương trình đạt điểm giải quyết vấn đề toán học cao hơn 25% và cải thiện 31% trong đánh giá tư duy logic so với nhóm đối chứng, tuy nhiên, hiệu quả khi nhân rộng ra toàn quốc — bao gồm các vùng có điều kiện hạ tầng khác biệt — vẫn cần được theo dõi thực tế.
